Een bijzonder complex aan de Hofstedeweg
In een weinig opvallend hoekje van onze wijk staat een bijzonder stedenbouwkundig juweeltje:
Het kerkje van de Doopsgezinde gemeente Twente Zuid-Oost tezamen met dertien woningen vormen een opmerkelijke invulling van de hoek Hofstedeweg met de Wooldrikshoekweg. Bijzonder, omdat er in Nederland weinig architectonische ensembles van kerk en woningbouw zijn.
Direct aan de hoek van de twee straten staat een bescheiden, laag gebouwtje, dat niet meteen herkenbaar is als kerkje. Dat is ook wel begrijpelijk. Allereerst is er tegenwoordig een fysiotherapie praktijk gevestigd in een der vergaderzalen. Maar de opdrachtgever, de Doopsgezinde Gemeente, stond in eerste aanleg ook een wijkgebouw voor ogen, geen kerk. Pas in een later stadium kwam de wens naar voren de ruimte tevens als kerkzaal te kunnen gebruiken. Bovendien gaat de eenvoudige, symmetrische voorgevel deels schuil achter een asymmetrische aangelegde beplanting, die een direct zicht op de entree beperkt.
Het grondplan van dit kerkgebouw is een zuiver vierkant met één afgeschuinde hoek. Dit wordt een diamantvorm genoemd omdat het lijkt op de dwarsdoorsnede van een geslepen briljant. De afgeschuinde zijde is precies op de kruising van de straten uitgericht met in het midden tweeafzonderlijke glazen deuren. De oorspronkelijke plattegrond was strikt symmetrisch, met één kleine uitzondering. Links en rechts van de entree bevonden zich twee zaaltjes die van de centrale vierkante ruimte werden gescheiden door twee smalle binnentuinen. Daarvan is er nog een bewaard gebleven, al is deze nauwelijks nog zichtbaar achter de volgroeide coniferen aan noordoost zijde.
Terwijl de hoofdingang wordt bereikt door enkele lage treden en een bordes, is de achterzijde op een hoge, schuine plint gebouwd. Dit levert een mooi samenspel tussen de hellingshoeken van het talud en de overstekende dakranden. Opvallend is, dat het gebouw vanaf de straat erg gesloten lijkt maar aan de achterzijde grote raampartijen laat zien
Afgezien van een verdwenen binnentuin zijn er nog twee ingrijpende wijzigingen aan het gebouw voorgenomen. De metalen regenpijpen links en recht van de ingang ogen wat al te iel ten opzichte van de vierkante betonnen afvoeren die uit de dakrand naar voren steken en de massieve kubistische, gemetselde blokken onderaan. Oorspronkelijk waren hier geen regenpijpen maar kettingen, die los naar beneden hingen. Dat levert natuurlijk een heel andere aanblik op!
De andere ingreep gaat terug op een bouwfout: de draagconstructie van de centrale vierkante zaal werd gevormd door twee kruislings geplaatste delen opgebouwd uit verlijmd hout. Hier ging echter iets mis. Blijkbaar was niet het goede procedé toegepast en de verlijmde delen begonnen uit elkaar te vallen waardoor het platte dak in het midden doorzakte. Men heeft er toen voor gekozen om bovenop het dak twee stalen dragers kruislings aan te brengen, waarna het doorgezakte dak is opgevijzeld. Aan de buitenkant is van deze toevoeging vanaf straatniveau gelukkig bijna niets te zien.
Achter het kerkgebouw is een enigszins verdiepte parkeerplaats waardoor de verspringende gevelrij van de aanliggende woningen ook weer op een, ditmaal rechte, plint komen te staan. Dertien gelijkvormige woningen met steeds een andere rooilijn. Het vormt een uitgebalanceerd maar levendig straatbeeld, waarin de steeds herhaalde stroken van kleine vensters op de parterre bijdragen aan het fraaie ritme. Bedenkt U echter wel, dat àlle raamkozijnen oorspronkelijk zwart geschilderd waren en de uitzetraampjes bruin-oranje. Het is jammer dat deze originele kleurstelling niet behouden is gebleven. Hierdoor heeft de kracht en eenheid van het ontwerp wel wat ingeboet.
Deze woningen hebben een uitbouw aan de voorzijde waarin het trappenhuis is ondergebracht. Aan de straatzijde is de ook de keuken, waardoor de nijverige huisvrouw oogcontact kon houden met de buitenwereld, een sociaal-emancipatoire gedachte die in de jaren zeventig van de vorige eeuw bredere ingang vond . De etage bevat twee kleine slaapkamers en twee grotere, alsmede de badkamer.
De woningen zijn niet in opdracht van de Doopsgezinde gemeente gebouwd maar wel in goed onderling overleg door een projectontwikkelaar/makelaar eveneens in de jaren 1970-1971 tot stand gekomen.
Over de architect:
Nico Zantinge (1928-1983) werd in Enschede geboren en was voornamelijk in Twente werkzaam. In Enschede staan meerdere woonhuizen van zijn hand, ook in onze wijk. Zo heeft hij bijvoorbeeld in de Toernooistraat een rijtje van zeven woningen gebouwd, waaronder een woonhuis met kantoor voor zichzelf. Samen met architecten als Piet Blom (Tattersall), Aldo van Eijck, Herman Herzberger en Herman Haan staat hij in een stroming die het structuralisme wordt genoemd. Een moderne stroming die uitgaat van fundamentele, niet historisch afgeleide of afleidbare structuren, samenhangen of betrekkingen. Alles zelf bedenken dus, zonder naar traditie te kijken.
Nico Zantinge had een sterke voorkeur voor Nederlandse, regionale of zelfs lokale bouwmaterialen, zoals baksteen, keramische dakpannen en tegels van Hollandse klei. Soms bediende hij zich echter van beton, waardoor hij tot vrijere vormen kon komen. Aan de Heutinkstraat, achter het tankstation, staat daar een mooi voorbeeld van. Zijn woonhuizen worden over het algemeen zeer gewaardeerd door de bewoners.
Marcel Meijer
Terug
31-10-2011
